Güneş Yakartepe Kimdir, Sözlük ve Piyano
Hoşgeldiniz
Giriş / Kayıt Ol

PiYANO ÇALMA PEDAL NASIL KULANILIR

 PiYANO ÇALMA PEDAL NASIL KULANILIR

PiYANO EĠİTİMİMİNDE PEDAL KULLANIMI 

piyano-calma-pedal-nasil-kulanilir-nedir-cal-kulanimi

http://www.newwsa.com/download/gecici_makale_dosyalari/NWSA-3234-1-4.pdf

Piyano eğitiminde doğru pedal kullanımı, müziksel ifadenin gücü için son derece önemlidir.

Piyanoda çalınan bir eser ancak pedal yardımıyla elde edilebilenden daha farklı renk ve tınılarla zenginleştirilebilir ve etkili bir biçimde yorumlanabilir. Literatür taraması niteliğindeki bu araştırmada piyano eğitiminde pedalın önemine, tarihsel gelişimine, sağ, sol ve orta pedalların görevlerine, pedal kullanımına başlamaya ilişkin görüşlere, önerilere ve araştırma sonuçlarına yer verilmiştir. 

yaç vardır.  Sağ Pedal Bu pedala birinci pedal da denilir. İngilizce’de “damper” veya “loud”; Fransızca’da “forte” pedal olarak adlandırılır. Bu pedal “yastık pedal” ya da “sustaining pedal” olarak da adlandırılır. Sağ pedalın tek görevinin sesleri kuvvetlendirmek olduğunu düşünenler bu pedalı registre olarak isimlendirmişlerdir. Ama bu günümüzde kullanılmayan bir isimdir. Registre kelimesini günümüzde kullanıldığı anlam “ses genişliği”dir. Bu pedala basıldığı zaman, tüm tellerin üzerindeki surdin kalkar ve ses zenginleşir. Pedalsız çalınan bir seste, surdin sadece o sese ait olan tuşun telinden, dolayısıyla eş tonda akort edilmiş üç telin üzerinden kalkar. Fakat, parmak tuştan kalktığı anda surdin tekrar yerine gelir ve tını söner. Pedal ile çalınan bir tuşta, surdinin eller üzerinden kalkması ile yalnız o tuşun teli değil, bütün diğer tellerde titreşime girer. Ses hacmi büyür. Parmak tuştan kalksa bile tellerin titreşimi devam ettiği sürece tınlama sürer.  Sol Pedal Bu pedal, ikinci pedal, una corda pedal ya da yumuşak pedal (soft pedal) da denilir. Bu pedala basıldığı zaman, tuşlar biraz yanlamasına sağa doğru kayar. Basılan tuşun çekici üç tele dokunacağına, iki tele; bazı aletlerde sadece bir tele dokunur. Bu yüzden tını hafif çıkar. Dokunulan iki telin dışındaki diğer tek tel piyano mekanizmasının sağdan sola kayması ile, çekicin değmiş olduğu tellerle birlikte titreşime girer. Bu tel titreşime girdiği için ayrıca bir çekiç vuruşuna gerek yoktur. Çünkü üzerindeki surdin kalkmıştır ve kendisiyle birlikte eş akort edilmiş diğer komşu tellerin titreşime girmesi, kendisinin de bu titreşimlere katılmasına neden olur. Duvar piyanolarıyla, konser piyanolarında sol pedalın işleyişi birbirlerinden biraz farklıdır. Duvar piyanolarında sol pedal, çekiçleri tellere ½ inç yaklaştırarak varış mesafesini azaltır. Kuyruklu piyanolarda ise, daha önce söz edildiği üzere, sol pedala basıldığında çekiçler üç yerine iki tele vursunlar diye hafifçe kayarlar (Banowetz,:93).  Orta Pedal Bu pedala, sostenuto pedal ya da uzatma pedalı da denilir. Üç pedal içinde en az kullanılan pedaldır. Bu pedala basıldığı zaman, önceden basılmış ve tutulan sesin değeri yükselir. Bu yükselmiş değer, orta pedal ile yakalanır ve teller pedal bırakılana kadar öylece kalırlar. Diğer bütün tuşlar normal olarak çalışır (Arnold,1983:1429). Parmaklar henüz bırakmamışken, çalınan sesin tutulabilmesi için, orta pedal notanın hemen ardından basılmalıdır. Pedalların Kullanımları,  Sağ Pedalın Kullanım Çeşitleri: o Sesten önce basılan pedallar o Nota ile aynı zamanda basılan pedallar o Gecikmeli pedallar. (Notadan hemen sonra basılan pedallar) e-Journal of New World Sciences Academy Fine Arts, D0030, 5, (4), 245-254 Göher, F. 249 Sesten önce, yani tuşa basmadan önce çalınan pedala basmak, dolgun çıkması istenen ses veya akorlar için kullanılır (Fenmen,1947:75). Ayrıca pedalın sesten önce basılması o ses veya akorun sert olmasını engeller. Sesten önce pedal kullanımı parçanın ilk sesinde vurgu meydana getirmeden yumuşak bir giriş yapmaya olanak verir. Sesten önce pedal basma tekniği, suslarla ayrılan cümlelerin başlangıcında da kullanılabilinir (Çimen,2001 :164). Ses ile beraber basılan sağ pedal ise, o sesin aksanlanmasına yardım eder. Kuvvetli ve aksanlı sesler için pedal bu şekilde kullanılmalıdır. Ama pedal bu şekilde kullanılırken, son derece dikkatli davranmak gerekir. Aksanlanması istenen sesten önceki notaların bu sese karışmamasına dikkat etmek gerekir. Sesle birlikte pedal kullanımı başlangıç düzeyinde genellikle arpejli, kırık akorlu ve ellerin bir elin diğerinin üzerinden geçirildiği pasajlarda kullanılır. Aşağıda verilen örnekte Grow’un Evening Tide adlı parçasındaki mi minördeki arpej, ellerin dengeli ve akıcı bir şekilde birbirini izlemesini ve tüm seslerin aynı tınıda olmasını gerektirir. Pedal sayesinde bunu başarmak çok kolay olacaktır (Çimen,2001:163).  Sağ Pedalın Görevleri Sağ pedal piyanonun pedalları içerisinde en çok kullanılan ve en fazla işlevi olandır. Sağ pedalın görevleri şunlardır:  Sesleri Bağlamak: El, ses çizgisinin içindeki sesleri pek çok durumda bağlayamaz. Çünkü aynı zamanda pek çok başka işlevi de yerine getirmek zorundadır. Çok sesli ve geniş aralıklar içinde yürüyen ses çizgilerinde bu gibi durumlara sık sık rastlanmaktadır. Seslerin birbirine bağlanabilmesi, elin gerilme niteliğine de bağlıdır. Bundan ötürü büyük eller bu gibi durumlarda daha az pedal ile yetinebilirler ama küçük eller daha çok pedala ihtiyaç duyarlar (Pamir,1984:165). Sesleri bağlama amacıyla pedal kullanımında çok dikkatli olmak gerekir. Bu çeşit pedal kullanımına, ancak gerekliyse başvurulmalıdır. Elle bağlanabilecek akorları ve sesleri, kolaya kaçarak akor yardımıyla bağlamak doğru değildir. Sağ pedalın sesleri bağlama amacıyla kullanılmasında, ayağın kendine özgü keskin, hızlı ve bilinçli bir teknik edinmesi gerekir. Basış ile bırakış arasında süre çok kısadır. Bu da çok keskin bir kulak denetimi gerektirir. Bu işitsel duyarlılığı kesinleştirmek için çok çalışmak gereklidir (Lindeman,1996:230).  Tınısının Sürmesi İstenen Bir Notanın Uzatılması: Kimi eserlerde bir notanın org notası olarak tınlamaya devam ettirilmesi bir taraftan da ezginin ince nüanslarını da düşünerek pedal değişimlerinin yapılması istenir. Böyle durumlarda pedal büyük bir titizlikle kullanılmalıdır.  Sesin Kuvvetini Arttıran ve Vurguları Ortaya Çıkaran Pedallar: Burada kullanılacak pedal, kısa darbeler şeklinde olmalıdır. Leyla Pamir, “Çağdaş Piyano Eğitimi” adlı kitabında bu kısa darbelerden “fırça darbesi” olarak söz eder.  Sesleri Tatlılaştırmak ve Yuvarlaklaştırmak için Kullanılan Pedallar: Bir pedal değişikliği için, sadece yeni bir armoninin ortaya çıkması beklenmez. Bu değişim için başka nedenler de vardır. Bir pasajın melodik şekli, yönü gibi nedenler de göz önüne alınması gereken faktörlerdir. Bu kullanımda pedallar, şiiriyeti, renk zenginliğini, ışık oyunlarını vermede yardımcı olurlar. Fırça darbeli pedallar, bütün danslarda ya da dans bölümlerinde kullanılır. Ayaklar pedalda tıpkı dans eder gibi zarif ve sürekli bir şekilde hareket etmelidir. Genellikle danslar ve rondolarda öğrencinin ayağı kaba ve hantaldır. Onaltılıklarda ve otuzikiliklerde de yine bu çok hareketli fırça darbesi pedallar kullanılabilir. Ayak pedala şöyle deyip e-Journal of New World Sciences Academy Fine Arts, D0030, 5, (4), 245-254 Göher, F. 250 geçivermelidir. Bunun içinde pratik ve iyi bir kulak eğitimi önemli bir yer taşır (Pamir,1984:171).  Kısmi pedal Sağ pedal, esere ve yerine göre çeyrek, yarım ve üç çeyrek olarak kullanılabilir. Pek çok kaynakta dörtte bir pedal, “1/4” , yarım pedal, “1/2” , dörtte üç pedal ise “3/4” olarak gösterilir. Bu kesirler sadece yaklaşık kraterler olup, gerçekte pedalın basıldığı aralığı göstermemektedir. Bu piyanodan piyanoya değişiklik gösterebilir. Kesirler, pedala basılarak uzatılması istenen sesin miktarını göstermektedirler. Banowtz’in “Pedalling Technique” adlı makalesinde kısmi pedal seviyelerini elde etmek için aşağıdakilerin denenmesini önerilmiştir:  Dörtte bir basılmış pedalları denemek için bir gamı ya orta dereceli bir tempoda ya da bir dizi akorlarla çalmak gerekir. Bulanıklık olmamalıdır. Aynı pasajlar pedalsız çalındığında ses kalitesinde belirgin bir fark görülür.  Yarım basılmış pedalları test etmek için, gamı orta dereceli bir tempoda çalmalıdır. Kısmen bulanıklık meydana gelecektir. Staccato hala staccato sesi verir.  Dörtte üç basılmış pedalları denemek için oldukça yüksek sesli bir akor çalmalıdır. Parmaklar tuştan kalktığında ses devam etmeli, fakat sadece kısmi rezonanasla olmalıdır. Pedal tamamen basılmış şekliyle çalındığında, aynı akor daha fazla rezonans verecektir. Yarım basılmış pedal, dörtte bir basılmış pedaldan daha fazla rezonans verdiği için, gamlarda ve değişik armonilerde bulanıklığa neden olacaktır. Yarım basılmış pedal, özellikle yavanlığın kaçınılması gerektiği yer olan Alberti bas figürasyonlu pasajlarda faydalıdır.  Trill Pedalı Sağ pedal kullanılarak yapılan bu tarz, topuk yerden kesilerek bütün bacak aşağı yukarı oynatmak suretiyle yapılır. Buna pedal trili, flutter pedal, titreşim pedal, vibrato pedalı, tremelo pedalı da denilir. Yüksek hızdaki kuvvetli pasajlarda pedalı her seste değiştirmek imkansız olabilir ama arzulanan renk ve yavanlığı önlemek için pedal kullanılabilir. Böyle durumlarda yastıkların tellere dokunmasıyla sürekli bir pedal titreşimi kullanılabilir. Pedala ne tam olarak basmalı ne de tamamen kaldırmalıdır. (Banowetz, :121). Trill pedalı, tek bir akor veya notadan hızlı bir diminuendo elde etmek için de kullanılabilinir. Yastıkların tellere hafif dokunması için parmaklar tuşlardan çekilmelidir. Oktav ilk çalındığı zaman, rezonans elde etmek için pedala erken basılmalıdır. Bu pedal şekli, hızlı geçitlerin dolgun çıkması için, seslerin karışmaması için, kalında tutulması gereken bir pedal sesi üzerinde değişik armoniler çalarken o sesin kaybolmaması için de kullanılabilir. Org sesinin taklit edilmesi istendiği zamanlarda da trill pedalı kullanılabilir (Prostakoff – Rosoff,1997:64)  Trillerde Pedal Kullanımı İkili aralığın titreşimi ile çalınan triller, iki notanın birbirleri içinde erimesidir. Sağ pedal burada da büyük bir yardımcıdır. Tril zincirlerinde, doğal olarak ikili aralığın değişiminde pedal da değişecektir. Bütün romantik ve empresyonist müzikte sesler ile oluşturulan şiir ve resimlerde pedal çeşitli armonilerin değişimine rağmen tutulabilmekte, ikinci pedalın yardımıyla da tını hafifletilmekte ve renk değişikliği elde edilebilmektedir. Liszt’in “Orman Uğultuları”, Debussy’nin “Reflet de L”eau” adlı eserlerinde böyle kullanıma örnek sayılacak bölümler vardır. (Pamir,1984:172)  Diatonik ve Kromatik Gamlarda Pedal Kullanımı Gamların pedalla çalınmalarında yarım sesler, tam seslere oranla daha hassadırlar. Yarım seslerin hassasiyetinden doğacak, bulanıklığı e-Journal of New World Sciences Academy Fine Arts, D0030, 5, (4), 245-254 Göher, F. 251 engellemek için, her yarım ses arasında pedal değişimi yapmak gerekir. Örneğin do majör bir gamda, mi ile fa ve si ile do arasında pedal değiştirmek gerekir. Süratli gamlar ise daha az pedal basışlarını gerektirirler. Birden çok oktavları kateden hızlı gamlar ve glissandolar tek bir pedal basışı ile çalınabilmektedir (Pamir,1984:172). Kromatik gamlarda pedal kullanımı konusunda farklı fikirler vardır. Kromatik gamlardaki yarım seslerin birbirine tonal bakımdan akraba olamamasından dolayı bu dizilerde pedal kullanımına karşı olanlar olsa da birçok kromatik gamda pedal kulağa hoş gelir. Durağan bir armoni üzerinde, ezgiyi süsleyen vurgulanmamış kromatik gamları pedal ile çalmak rahatsız edici değildir. Çok küçük ve kısa pedallar bu kullanımlar için uygundur. Pianossimo çalınması istenen, tiz seslerdeki kromatik gamlarda bu kullanım uygulanabilir.  Özel Etkiler Ġçin Pedal Kullanımı Yüksek hızdaki diziler alışılmadık şekilde uzun pedal kullanımı gerektirebilir (Philipp,1982:58). Eğer hızlı tempo kullanılır ve gidişin üzerinde crescendo yapılırsa, aşağıdaki örnekler rahatsız edecek şekilde bulanık olmayacaktır. Özellikle inici yönde oldukları zaman, kromatik gidişlerin kullanılması daha zordur ve daha sık pedal değişikliği veya kısmi pedal değişiklikleri gerekli olabilir. Kimi zaman besteci, bir ses ya da akor üzerinde bir swell (crescendo ve diminuendo) isteyebilir. Gerçekleştirilmesi çok zor gibi görülen bu olay, notalar seslendirildikten hemen sonra pedala basılarak usta bir şekilde yapılabilir. Yastıklar kaldırılırken çevredeki tellerden çıkan aşırı sesler, hafif bir crescando etkisi verebilir (Gökbudak, :13). Ayrıca bilerek yapılan bulanıklık pedalı gerektirebilir.  Sol Pedalın Görevleri Sol pedal, sağ pedal kadar sık kullanılmaz ama

 

  xEĠİTİMİ  xPEDAL  xKULLANIMI  xPiANO  xÇALMA  xNASIL  xKULANILIR  xAnahtar  xKelimeler  xPiyano  xPiyano Eğitimi  xPedal  xPedal Teknikleri  xPedalların  xGörevl  x

RSS